Komunikadu de Imprensa, 3 Marsu 2009
Ministru da Administração Estatál e Ordenamento do Territóriu (MAEOT) iha sesta-feira 27 de Fevereiru, ofisialmente inagura sedé de Suco Uma Boco Sub-Distritu Natarbora Distritu Manatuto no halo enkontru ho lider komunitario.
Konstrução sede do suku ne’ebé nia konstrusaun ho nia valor 7 mil dollar amerikanu ne’e, komunidade lokál maka kaer rasik projetu ne’e, maibé hetan susesu iha nia implementasaun tanba projetu ne’e konsege remata ho di’ak. Signifika katak komunidade lokál iha duni komitmentu atu hadi’a nia sira nia sub distritu, liu-liu suku Uma Boco. Objectivu konstrusaun sede do suku ne’e atu sai nudar sentru administração do suku nune’e bele fasilita servisu administrativos ba autoridades lokál sira, hodi atende nesesidades komunidades nia, fatin ba organiza enkontru ho membru konselho dos sukus, no aktividades sosiais.
Alende ne’e, Ministro da Administração Estatal e Ordenamento do Territorio Dr. Arcângelo Leite hala’o sorumutu ho komunidade suku lima sub-distritu Natarbora hodi fahe informasaun kona-ba dezenvolvimentu nasionál ne’ebé Quarto Governo Konstitusional hala’o ona no sei hala’o iha futuru, hodi responde ba nesesidade povu nian iha base.
Kona-ba desentralizasaun ne’ebé sei implementa iha 2009, faseadamente hahú husi distritu hat: Bobonaro, Dili, Oecussi, Baucau, no distritu sira seluk sei iha tinan oin mai. Desentralizasaun ne’e sei fó podér polítiku ba Munisípiu ida-ida atu hola desizaun no sei laiha intrervensaun husi governo sentrál. Ministro Arcângelo Leite husu atu distritu Manatuto pronto atu simu desentralizasaun ne’e, labele hanesan distritu balu ne’e hateten katak sira seidauk pronto atu simu desentralizasaun tanba kestaun rekursu humanus. Governo rekoñse katak rekursu humanus sei limitadu maibé ita labele hein rekursu humanou kompletu ona maka ita hahú. Governo sentrál iha dever atu responde no kompleta limitasoins ne’ebé distritu sira enfrenta. Desentralizasaun tenke implimenta, depois maka ita haree pontu frakeza ne’e iha ne’ebé no ita bele hadi’a, sei lae ita nunka bele avansa tanba ita ta’uk atu hasoru dezafiu.
Foin lailais ne’e Instituição Republicana Internacional (IRI) fó sai nia rezultadu peskiza katak 77 porsento komunidade laiha koñesimentu saida maka Munisípiu, ne’e tuir versaun IRI nia. Maibé ami hakarak hatete katak sosializasaun ba desentralizasaun ami hala’o komesa 2004 to’o oras ida ne’e. Relatóriu negativu ne’ebé IRI hasai, ami la hakfodak maibé ne’e hanesan atu bele fanun ami hodi servisu di’ak liu tan. Maibé hakarak ka lakohi iha 2011 distritu 13 ne’e tenke transforma ona ba Munisípiu, ne’e komitmentu Ministerio da Administração Estatal e Ordenamento do Territorio nian.
Iha 2009 ita sei halo eleisaun ba xefi sukus sira, governo muda ona nia mekanizmu no prosesu kandidatura, la hanesan uluk ne’ebé ita halo eleisaun faseada, no kuaze tinan ida ita halo de’it eleisaun ba xefi sukus sira. Iha tinan 2009 ne’e eleisaun ba xefe sukus sei halo dala ida de’it iha distritu hotu-hotu. Governo hato’o proposta atu partidu polítiku lalika envolve iha eleisaun lider komunitáriu. Ami konxiente katak ne’e sei iha kritika maka’as, maibé desizaun final sei ba fali iha uma fukun ka Parlamentu Nasionál maka deside. Eleisaun ba podér lokál maka partidu polítiku hakarak ka lakohi tenke involve.
IHo oportunidade ida ne’e, komunidade sira ezije ba governo atu tau matan ba dezenvolvimentu iha sub-distritu Natarbora, liu-liu iha area komunikasaun tanba sira hela fatin izoladu ne’ebé laiha asesu ba komunikasaun. Alende ne’e sira mós husu ba governo atu tau matan ba estradas iha sub-distritu laran ne’ebé at, nune’e transportes públikus bele hakarak sírkula iha zona ne’ebá i bele ajuda sira tula sira nia sasán hodi ba fa’an iha fatin seluk.
Responde ba perguntas hirak ne’e, Ministro Arcângelo Leite promete atu levanta kestoins hirak ne’e iha Konselho de Ministros atu nune’e Ministerio kompetente bele toma konsiderasaun hodi foti medidas ba ezijensia hirak ne’e.
Marka prezensa iha enkontru ne’e Komunidade husi suku lima, Administrador Distritu Manatuto Sr. Elvino Bonaparte, Director DNAL, Director STAE no konvidadu seluk tan.
REMATA.
Atu hetan liu tan informasaun bele kontaktu ho :
Sr. Sebastião Pereira, Hp.7357544