Komunikadu de Imprensa, 2 Fevereiru 2009
Download Komunikadu iha Formatu PDF
Ohin loron, 2 Fevereiru 2009, Ministro da Administração Estatal e Ordenamento do Territorio Arcângelo Leite dala ida tan hatudu Governo nia komitementu ba prosesu desentralizasaun liu husi anúnsiu fundus ne’ebé aloka ba Programa Dezenvolvimentu Lokál (PDL) iha tinan 2009.
Ministerio aloka orsamentu ba Programa Dezenvolvimentu Lokál, ne’ebé inklui orsamentu investimentu kapitál no mós orsamentu regular, ho total USD1,826,000. Fundus ne’ebé aloka ba PDL sei uza liu husi sistema pilotu ba governasaun lokál hodi finansia projetu infraestrutura lokál. Distritu ualu ne’ebé partisipa iha PDL maka hanesan Bobonaro, Lautem, Aileu, Manatuto, Ainaro, Baucau, Covalima no Manufahi.
Distritu 5 ne’ebé seidauk hahú PDL laiha diskriminasaun tanba sira hotu tama ona iha planu Governo nian hodi hala’o desentralizasaun, hatete Sr. Ministro. Tuir planu, Dili no Oecusse, hanesan distritu ne’ebé tama iha primeiru faze atu sai Munisípiu, no distritu tolu tan ne’ebé seidauk hala’o PDL, hanesan Viqueque, Ermera no Liquiçá, sei tama iha segunda faze.
“PDL ne’e pilotu de’it ba prosesu estabelesimentu governo lokál. Sei Ita aloka rekursu barak liu hodi kontinua ba pilotu – entaun Ita labele foka iha governo lokál ba futuru. Distritu hirak ne’ebé implementa hela PDL sei kontinua to’o momentu ne’ebé sira sai Munisípiu. Maibé Governo nia proposta hodi estabelese governo lokál uza sistema ketak husi sistema PDL, entaun di’ak liu komesa tuir sistema foun duké hanorin nafatin sistema tuan ba distritu ne’ebé seidauk partisipa iha PDL,” hatete Ministro Leite durante aprezentasaun.
“Ministerio ida ne’e rekoñese katak desentralizasaun ne’e buat ne’ebé presiza iha komitementu maka’as hodi hala’o, tanba reforma hirak ne’e sei estabelese sistema foun. Ita hakarak katak Governo serbisu hodi estabelese sistema ne’ebé forte, no ho ema ne’ebé iha kapasidade natoon hodi hala’o dezenvolvimentu iha nivel lokál. Ami labele halimar ho komitementu ida ne’e – tanba ne’e maka Ministerio rekoñese kapasidade Ministerio nian no la promete atu hala’o programa barak liu ami nia kapasidade rasik,” haktuir Sr. Ministro.
Alokasaun ba ba Programa Dezenvolvimentu Lokál ba distritu hirak ne’e bazea ba númeru populasaun distritu ida-idak nian, estimasaun USD 3.50 ba ema ida. Alokasaun ba orsamentu kapitál tuir distritu ida-idak iha tinan 2009 mak hanesan:
Distritu Investimentu Kapital (USD)
Bobonaro 289,000
Lautem 202,000
Aileu 130,000
Manatuto 135,000
Ainaro 187,000
Baucau 366,000
Covalima 196,000
Manufahi 155,000
Total 1,660,000
Distritu hirak ne’ebé partisipa iha Programa Dezenvolvimentu Lokál ne’e sei hetan mós orsamentu regular, liu orsamentu kapitál ida ne’e, hodi kobre atividade hanesan enkontru, verifikasaun, supervizaun no monitorizasaun durante hala’o prosesu planeamentu no implementasaun projetu. Orsamentu ida ne’e kalkula hanesan 10% orsamentu kapitál, entaun ba tinan ida ne’e orsamentu iha valor $ 166,000, no hamutuk ho orsamentu kapitál, orsamentu total maka $1,826,000.
Fundus ne’e aloka ba Asembleia Lokál iha distritu ida-idak ne’ebé kompostu husi reprezentante Concelho do Suco. Asembleia Lokál bele utiliza fundus ne’e ba atividades ruma ne’ebé iha impaktu diretamente no indireitamente ba hamenus kiak no fó benefísiu ba ema barak. To’o agora hafoin PDL hala’o, Asembleia uza osan ne’e ba atividade hanesan bee posu, harii klínika ka eskola, no projetu seluk kona-ba dezenvolvimentu lokál.
Asembleia aloka fundus ba projetu bazeia ba prosesu planeamentu anuál ne’ebé mai husi komunidade no hato’o ba Asembleia hodi desidi no aprova. Asembleia bele halo desizaun rasik, maibé presiza tuir regulamentu kona-ba jestaun orsamentu ne’e. Tuir regulamentu, atu hetan asesu ba fundus, Asembleia ida-idak presiza pasa avaliasaun ba sira nia serbisu tinan-tinan. Availasaun ba tinan 2008 foin hala’o iha loron 12-23 Janeiru 2009, no rezultadu maka Asembleia hotu pasa no bele simu fundus ba 2009.
REMATA.
Atu hetan tan informasaun, favor kontaktu ba Sally Torbert 731-4930.